Zasady odpowiedzialnoci czonkw zarzdu w spce z o.o. - PrzepisNaBiznes.pl - Franczyza, pomysły na biznes, biznes plan

Zasady odpowiedzialnoci czonkw zarzdu
fot. Fotolia.com

Funkcja czonka zarzdu spóki z ograniczon odpowiedzialnoci to nie tylko szerokie kompetencje do dziaania w imieniu spóki, ale take dua odpowiedzialno. Czonkowie zarzdu podlegaj rónorakiej odpowiedzialnoci, zarówno cywilnej i karnej, jak i odpowiedzialnoci za zobowizania podatkowe, odpowiedzialnoci wobec ZUS (za niewpacenie lub wpacenie w nienaleytej wysokoci skadek na ubezpieczenie spoeczne, zdrowotne czy Fundusz Pracy) oraz odpowiedzialnoci szczególnej, wskazywanej w wielu innych ustawach.

Pamita przy tym naley, e nawet jeeli dana osoba jest wspólnikiem w spóce z ograniczon odpowiedzialnoci i jednoczenie czonkiem jej zarzdu, nie bdzie zwolniona z odpowiedzialnoci jak ponosz czonkowie zarzdu. Status wspólnika nie zwalnia z odpowiedzialnoci ponoszonej z tytuu penienia funkcji w zarzdzie.

I . ODPOWIEDZIALNO CYWILNA

Zasadniczy trzon przepisów dotyczcych odpowiedzialnoci cywilnej osób penicych funkcje czonków zarzdu w spóce z o. o. znajduje si w ustawie z dnia 15 wrzenia 2000r. kodeks spóek handlowych ("k.s.h."). Osoby te ponosz odpowiedzialno za dziaania podejmowane w imieniu spóki ju na etapie organizacji spóki z ograniczon odpowiedzialnoci (spóka w organizacji istnieje od momentu zawarcia umowy spóki do dnia jej zarejestrowania w KRS), a do momentu ustania jej bytu prawnego i wykrelenia z Krajowego Rejestru Sdowego (dalej KRS).

*Odpowiedzialno zarzdu na etapie tworzenia spóki - w spóce z o.o. w organizacji:

Spóka w organizacji, na mocy art. 11 k.s.h. moe we wasnym imieniu nabywa prawa i zaciga zobowizania i za te zobowizania odpowiada caym swoim majtkiem. Jednake w momencie, gdy zobowizania te nie mog zosta pokryte z jej majtku, odpowiedzialno za nie spada na osoby, które w jej imieniu je zacigny. Na podstawie art. 13 k.s.h. za zobowizania spóki zacignite w imieniu spóki w organizacji odpowiedzialno wraz ze spók ponosz osoby, które dziaay w jej imieniu, czyli w wikszoci przypadków powoani czonkowie jej zarzdu.

Wspólnicy ponosz odpowiedzialno tylko do wartoci niewniesionych przez nich wkadów, które wspólnicy wnie musz do dnia zoenia wniosku do KRS o wpis spóki do rejestru. Odpowiedzialno ta jest solidarna, co oznacza, e wierzyciel moe sobie wybra czy roszczenia dochodzi chce od jednej, kilku wybranych czy od wszystkich osób odpowiedzialnych, i obejmuje cay majtek kadego z czonków zarzdu.

Art. 291 k.s.h. przewiduje odpowiedzialno czonków zarzdu, którzy zgaszajc spók z o.o. w organizacji do rejestru KRS zoyli nieprawdziwe pisemne owiadczenie o wniesieniu przez wspólników w caoci wkadów na pokrycie kapitau zakadowego. Jeeli zarzd zoy takie pisemne owiadczenie niezgodnie z prawd (czy to z wasnej winy, nieumylnie czy te przez wasne niedbalstwo), wszyscy czonkowie zarzdu, którzy takie owiadczenie zoyli, solidarnie wraz ze spók ponosi bd, przez trzy lata od dnia zarejestrowania spóki w KRS, odpowiedzialno wobec wierzycieli spóki.


Naley podkreli, e póniejsze uzupenienie brakujcego wkadu nie zwalnia czonków zarzdu z okrelonej w art. 291 k.s.h. odpowiedzialnoci. Odpowiedzialnoci tej podlegaj take czonkowie zarzdu którzy zgaszaj podwyszenie kapitau zakadowego spóki, przy czym odpowiedzialno t ponosi bd przez trzy lata od dnia zarejestrowania podwyszenia kapitau.

Wobec spóki za zarzd odpowiada za prawidow wycen wniesionych aportów. Jeeli przedmiotem wkadu wnoszonego przez wspólnika do spóki z o.o. jest aport (wkad niepieniny), a czonkowie zarzdu wiedzc o znacznie zawyonej w umowie spóki wartoci tego aportu mimo to zgosili spók do KRS, na podstawie art. 175 k.s.h. ponosi bd, wraz ze wspólnikiem, który wniós zawyony aport, odpowiedzialno za jego brakujc warto.

Powstanie wic obowizek wspólnika i czonków zarzdu wyrównania spóce brakujcej wartoci wkadu poprzez zapat sumy pieninej w wysokoci stanowicej rónic midzy wartoci aportu okrelon w umowie spóki, a wartoci zbywcz aportu w dniu zawarcia umowy spóki. Wobec spóki zarzd bdzie odpowiada take na podstawie art. 292 k.s.h. za wszystkie szkody wyrzdzone spóce przy jej tworzeniu, powstae na skutek dziaalnoci czonków zarzdu wbrew przepisom prawa i z ich winy.

* Odpowiedzialno zarzdu w spóce z ograniczon dziaalnoci:

Po uzyskaniu przez spók z o.o. osobowoci prawnej (wpisu w KRS), odpowiedzialno czonków zarzdu ksztatuje si nieco inaczej ni w spóce w organizacji. Na podstawie art. 293 k.s.h. czonkowie zarzdu ponosz wobec spóki z o.o. odpowiedzialno za szkody wyrzdzone spóce, a powstae na skutek dziaania lub zaniechania czonków zarzdu sprzecznego z prawem lub postanowieniami umowy spóki. W tym odrbnie, na podstawie art. 198 k.s.h., kady czonek zarzdu odpowiada wobec spóki za bezpodstawne (czyli wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spóki) dokonanie rónorodnych wypat na rzecz wspólników, czy to np. za dokonanie zwrotu dopat wspólnikom czy wypaty im nienalenej dywidendy.

Najszerzej i najpowszechniej w praktyce stosowanym przez wierzycieli spóki z o.o. rodkiem prawnym zmierzajcym do odzyskania swej nalenoci poza spók z o.o., która nie ma ju majtku z którego mogaby pokry swe zobowizania, jest art. 299 k.s.h. Przepis ten stanowi, e jeeli egzekucja przeciwko spóce okazaa si bezskuteczna, czonkowie zarzdu odpowiadaj wobec wierzycieli spóki za jej nieuregulowane zobowizania. Przepis ten jest tak skonstruowany, e wierzyciel chccy zaspokoi swoj wierzytelno z majtków osobistych czonków zarzdu tej spóki musi wykaza jedynie, e posiada niezaspokojone zobowizanie stwierdzone tytuem wykonawczym (prawomocny wyrok sdowy, nakaz zapaty, wyrok sdu polubownego, bankowy tytu egzekucyjny z klauzul wykonalnoci itp.) oraz e egzekucja z majtku spóki dunika okazaa si bezskuteczna.

Sposoby wykazania bezskutecznoci egzekucji s róne i z uwagi na ramy niniejszego artykuu nie bd ich wymienia. Wskaza jednak naley na orzeczenie Sdu Najwyszego z dnia 09 maja 2008r., sygn. III CSK 364/07, w którym wskazane zostao, e ustalenie przewidzianej w art. 299 § 1 k.s.h. przesanki bezskutecznoci egzekucji moe nastpi na podstawie kadego dowodu, z którego wynika, e spóka nie ma majtku pozwalajcego na zaspokojenie wierzyciela pozywajcego czonków zarzdu. Dowodem takim jest oczywicie take postanowienie komornika o umorzeniu postpowania egzekucyjnego z powodu bezskutecznoci egzekucji.


Czonek zarzdu natomiast, zgodnie z § 2 art. 299 ki.s.h., moe uwolni si od tej odpowiedzialnoci jeeli wykae, e:

·      we waciwym terminie zoy wniosek o ogoszenie upadoci spóki lub wszcz postpowanie ukadowe, albo e

·      niezgoszenie wniosku o ogoszenie upadoci lub niewszczcie postpowania ukadowego nastpio bez jego winy, albo e

·      pomimo niezgoszenia wniosku o ogoszenie upadoci lub niewszczcia postpowania ukadowego wierzyciel spóki nie poniós szkody.

Wykazanie tylko jednej z tych przesanek ju uwalnia czonka zarzdu od odpowiedzialnoci. W praktyce jednak nie atwo jest wykaza waciwy moment na zoenie wniosku o ogoszenie upadoci lub wszczcie postpowania ukadowego. W tej materii wyjanienie przedstawi Sd Najwyszy w wyroku z dnia 13.12.2007r., sygn. I CSK 313/07 wskazujc, i "Waciwy czas na zgoszenie wniosku o upado to moment, gdy czonek zarzdu wie, albo przy dooeniu naleytej starannoci powinien wiedzie, e spóka nie jest ju w stanie zaspokoi w caoci wszystkich wierzycieli, ale w czci ma jeszcze takie moliwoci, a zatem nie jest jeszcze bankrutem niezdolnym do poniesienia nawet kosztów postpowania upadociowego. Dla oceny waciwego momentu na zgoszenie upadoci nie ma zatem decydujcego znaczenia fakt sporzdzenia bilansu rocznego spóki, jeeli czonek zarzdu przy dooeniu naleytej starannoci móg i powinien ju wczeniej uzyska wiadomo stanu finansowego spóki, wykonujc prawidowo biecy zarzd".

Pojecie "waciwy termin na zoenie wniosku o ogoszenie upadoci lub wszczcie postpowania ukadowego" nie moe by jednak rozwaany inaczej ni stanowi art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28.02.2008r. prawo upadociowe i naprawcze. W myl tego przepisu dunik jest zobowizany nie póniej ni w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystpia podstawa do ogoszenia upadoci, zgosi w sdzie wniosek o ogoszenie upadoci. Jak wida jest to termin bardzo krótki, a za jego niedochowanie w ust. 3 art. 21 przewidziana jest odpowiedzialno osób, które byy odpowiedzialne za zoenie wniosku o upado, wobec spóki za szkod spowodowan niezoeniem tego wniosku.

Jeszcze na marginesie naley zaznaczy, e w procesie toczcym si przeciwko danemu czonkowi zarzdu na podstawie art. 299 k.s.h. moe on podnosi take inne argumenty uwalniajce go od odpowiedzialnoci, w tym m. in. brak statusu czonka zarzdu w okresie, kiedy powstay zobowizania. Ramy niniejszego opracowania nie pozwalaj jednak na szczegóow analiz charakteru i przesanek tej odpowiedzialnoci.


II. ODPOWIEDZIALNO PODATKOWA

Odpowiedzialno czonków zarzdu w spóce z o.o. nie ogranicza si jedynie do odpowiedzialnoci cywilnej. Na podstawie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa za zalegoci podatkowe spóki z ograniczon odpowiedzialnoci bd spóki z ograniczon odpowiedzialnoci w organizacji, odpowiadaj solidarnie i caym swoim majtkiem czonkowie jej zarzdu. Warunkiem odpowiedzialnoci jest, podobnie jak w art. 299 k.s.h., by egzekucja z majtku spóki okazaa si w caoci lub w czci bezskuteczna, a czonek zarzdu:

·      nie wykaza, e we waciwym czasie zgoszono wniosek o ogoszenie upadoci lub wszczto ukadowe albo e niezgoszenie wniosku o ogoszenie upadoci lub niewszczcie postpowania ukadowego nastpio bez jego winy;

 

·      nie wskaza mienia spóki, z którego egzekucja umoliwi zaspokojenie zalegoci podatkowych spóki w znacznej czci.

 


Odpowiedzialno czonków zarzdu, o której mowa w tym przepisie obejmuje zalegoci podatkowe z tytuu zobowiza, których termin patnoci upywa w czasie penienia przez nich obowizków czonka zarzdu oraz zalegoci powstae w czasie penienia obowizków czonka zarzdu.

Podobnie jak przy odpowiedzialnoci z art. 299 k.s.h. take i na gruncie art. 116 ordynacji podatkowej, bezskuteczno egzekucji ustala si na podstawie kadego prawnie dopuszczalnego dowodu, a przy ustalaniu czy zgoszenie wniosku o upado nastpio we waciwym czasie w rozumieniu tego przepisu, nie naley mechanicznie przenosi terminu wskazanego w Prawie upadociowym, ale w warunkach konkretnej sprawy ocenia, czy przesanka ta zostaa speniona, biorc pod uwag zarówno samo zaistnienie przesanek zgoszenia wniosku o upado jak i to, e z punktu widzenia realizacji celu postpowania upadociowego i art. 116 § 1 pkt 1a Ordynacji podatkowej wniosek o upado powinien by zgoszony w takim czasie, eby wszyscy wierzyciele mieli moliwo uzyskania równomiernego, chocia tylko czciowego, zaspokojenia z majtku spóki.

III. ODPOWIEDZIALNO WOBEC ZUS

Na podobnych zasadach jak odpowiedzialno czonków zarzdu za zobowizania podatkowe spóki z o. o. ksztatuje si odpowiedzialno czonków zarzdu wobec Zakadu Ubezpiecze Spoecznych za zobowizania spóki. Na podstawie art. 31 ustawy z dnia 13 padziernika 1998 r. o systemie ubezpiecze spoecznych do odpowiedzialnoci czonków zarzdu spóki z o.o. za niezapacone skadki z tytuu ubezpieczenia spoecznego stosuje si odpowiednio art. 116  ordynacji podatkowej.

Jak potwierdza orzecznictwo Sdu Najwyszego, czonkowie zarzdu spóki z ograniczon odpowiedzialnoci mog, na podstawie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w zwizku z art. 32 ustawy z dnia 13 padziernika 1998 r. o systemie ubezpiecze spoecznych oraz w zwizku z art. 31 tej ustawy, zosta obcieni odpowiedzialnoci za niezapacone w terminie przez t spók skadki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych wiadcze Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne.

Czonkowie zarzdu, by uwolni si od tej odpowiedzialnoci, musz wykaza wic takie same przesanki jak przy odpowiedzialnoci podatkowej, przy czym w myl uchway SN podjtej w skadzie siedmiu sdziów Sdu Najwyszego z dnia 13 maja 2009 roku (sygn. I UZP 4/2009) "bezskuteczno egzekucji z majtku spóki z ograniczon odpowiedzialnoci, o której mowa w art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w zwizku z art. 31 ustawy z dnia 13 padziernika 1998 r. o systemie ubezpiecze spoecznych, moe by stwierdzona wycznie w postpowaniu w sprawie egzekucji nalenoci z tytuu skadek na ubezpieczenia spoeczne, poprzedzajcym wydanie decyzji o odpowiedzialnoci czonka zarzdu spóki za te nalenoci".

Zwróci naley koniecznie uwag na fakt, i czonkowie zarzdu ponosz odpowiedzialno na mocy wyej wskazanych przepisów ordynacji podatkowej i ustawy o systemie ubezpiecze spoecznych, nawet po utracie bytu prawnego przez spók wskutek ukoczenia postpowania upadociowego i wykrelenia tego podmiotu z Krajowego Rejestru Sdowego.  Odpowiedzialno osoby trzeciej, a wic czonka zarzdu spóki za zobowizania z tytuu skadek na ubezpieczenia spoeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych wiadcze Pracowniczych, powstaje na mocy odrbnej decyzji ustalajcej te zobowizania.


 

IV. ODPOWIEDZIALNOC KARNA

Odpowiedzialno karn ponosz czonkowie zarzdu, na podstawie art. 303 k.k., za szkod majtkow, któr wyrzdzili osobie fizycznej, prawnej albo jednostce organizacyjnej niemajcej osobowoci prawnej, przez nieprowadzenie dokumentacji dziaalnoci gospodarczej albo prowadzenie jej w sposób nierzetelny lub niezgodny z prawd, w szczególnoci niszczc, usuwajc, ukrywajc, przerabiajc lub podrabiajc dokumenty dotyczce tej dziaalnoci. Wymiar kary za to przestpstwo wynosi do 3 lat pozbawienia wolnoci. Jeeli szkoda majtkowa jest znaczna wymiar kary moe wynie nawet do 5 lat pozbawienia wolnoci.

Czonek zarzdu moe ponie odpowiedzialno na podstawie art. 296 k.k., gdy przez naduycie udzielonych mu uprawnie lub niedopenienie cicego na nim obowizku, wyrzdza spóce znaczn szkod majtkow. Take kolejny przepis, art. 296a k.k. stanowi, e kto penic funkcj kierownicz w jednostce organizacyjnej wykonujcej dziaalno gospodarcz lub pozostajc z ni w stosunku pracy, umowy zlecenia lub umowy o dzieo, da lub przyjmuje korzy majtkow lub osobist albo jej obietnic, w zamian za naduycie udzielonych mu uprawnie lub niedopenienie cicego na nim obowizku, mogce wyrzdzi tej jednostce szkod majtkow albo stanowice czyn nieuczciwej konkurencji lub niedopuszczaln czynno preferencyjn na rzecz nabywcy lub odbiorcy towaru, usugi lub wiadczenia. Tej samej karze podlega, kto udziela albo obiecuje udzieli korzyci majtkowej lub osobistej.

Penalizowane jest take nierównomierne spacanie wierzycieli spóki. Jeeli spóka z o.o. posiada kilka wymagalnych zobowiza do zapacenia albo ju przeciwko spóce z o.o. toczy si jakiekolwiek postpowanie egzekucyjne, czonkowie zarzdu musz mie na uwadze tre art. 301 k.k., w którym odpowiedzialno karn ponosi ten kto bdc dunikiem kilku wierzycieli udaremnia lub ogranicza zaspokojenie ich nalenoci przez to, e tworzy w oparciu o przepisy prawa now jednostk gospodarcz i przenosi na ni skadniki swojego majtku albo bdc dunikiem kilku wierzycieli doprowadza do swojej upadoci lub niewypacalnoci, albo kto bdc dunikiem kilku wierzycieli w sposób lekkomylny doprowadza do swojej upadoci lub niewypacalnoci, np. przez trwonienie czci skadowych majtku, zaciganie zobowiza lub zawieranie transakcji oczywicie sprzecznych z zasadami gospodarowania. Podobna odpowiedzialno przewiduje take art. 302 k.k.

Wprawdzie w przepisach tych mowa jest o odpowiedzialnoci samego dunika, ale na podstawie art. 308 k.k. za przestpstwa te odpowiada jak dunik lub wierzyciel, kto, m. in. na podstawie przepisu prawnego czy umowy, zajmuje si sprawami majtkowymi osoby prawnej


V. ODPOWIEDZIALNO NA PODSTAWIE ART. 4 UST 5 USTWY O RACHUNKOWOCI

 

Zgodnie z przepisem ustawy z dnia 29 wrzenia 1994 roku ustawa rachunkowoci, kierownik jednostki (którym, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o rachunkowoci, jest czonek zarzdu, a jeeli organ jest wieloosobowy - czonkowie tego organu) ponosi odpowiedzialno za wykonywanie obowizków w zakresie rachunkowoci okrelonych ustaw, w tym z tytuu nadzoru.

 


Odpowiedzialno kierownika jednostki powstaje wic take w przypadku, gdy okrelone obowizki w zakresie rachunkowoci zostan powierzone innej osobie za jej zgod, czy samodzielnej ksigowej lub gdy s wykonywane przez biuro rachunkowe, cho jest to ju odpowiedzialno z tytuu nadzoru.

Podkreli naley, e akceptuje si w praktyce przejcie obowizków i odpowiedzialnoci w tym zakresie przez jednego z czonków zarzdu. Przyjcie odpowiedzialnoci przez dan osob powinno by stwierdzone w formie pisemnej. W przypadku gdy kierownikiem jednostki jest organ wieloosobowy, a nie zostaa wskazana osoba odpowiedzialna, odpowiedzialno ponosz wszyscy czonkowie tego organu.

Podsumowujc naley wskaza, e czonek zarzdu w zwizku z powierzonymi mu czynnociami w spóce moe ponosi odpowiedzialno take z innych przepisów prawa ni wyej powoane. Przykadowo wymieni tu trzeba przepisy kodeksu pracy, gdzie w art. 281 k.p. mowa jest o odpowiedzialnoci osób, które w imieniu pracodawcy dokonuj czynnoci z zakresu prawa pracy, za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, w tym m.in. za zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna by zawarta umowa o prac, albo niepotwierdzenia na pimie zawartej z pracownikiem umowy o prac, itp. Take kodeks karny, w art. 218 i nastpnych, wymienia przestpstwa, które pocigaj do odpowiedzialnoci osoby, które w imieniu pracodawcy dokonuj czynnoci z zakresu prawa pracy. Wiele ustaw zawiera w swoich uregulowaniach odrbne zapisy o szczególnej odpowiedzialnoci osób zarzdzajcych danym podmiotem.

 

Katarzyna Hartfelder
Kancelaria Prawna Skarbiec.Biz

 

Wniosek urlopowy