Niekiedy zdarza się, że pracownik pozostaje dłużej w pracy niż wynika to z obowiązującego go czasu pracy. Ostatnio, w dobie narastającego deficytu siły roboczej, zdarza się to coraz częściej. W przypadku przekraczania norm czasu pracy mówimy o pracy w godzinach nadliczbowych.

Normy czasu pracy.

Żeby omówić sprawy związane z pracą w godzinach nadliczbowych, trzeba najpierw wyjaśnić, co to są normy czasu pracy, bo dopiero ich przekroczenie oznacza, że dalsza praca wykonywana jest w godzinach nadliczbowych.
Istnieją dwie normy czasu pracy - dobowa i tygodniowa. Norma dobowa wynosi 8 godzin, a tygodniowa 40 godzin.

Jeżeli praca świadczona jest przez pracownika dłużej niż 8 godzin jednego dnia, to czas przepracowany ponad 8 godzin jest czasem pracy w godzinach nadliczbowych.
Jeżeli pracownik po przepracowaniu 5 dni od poniedziałku do piątku po 8 godzin (łącznie przez 5 dni 40 godzin), pracuje następnie w sobotę, choćby jedną godzinę, to jest ona przepracowana nadliczbowo.

Przyczyny uzasadniające pracę w godzinach nadliczbowych.

Praca w godzinach nadliczbowych może być uzasadniona, jak wskazuje ustawa, wtedy, gdy zachodzi konieczność prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska, usunięcia awarii, a także, gdy przemawiają za tym szczególne potrzeby pracodawcy. I to ta ostatnia przyczyna jest najczęściej powoływana przez pracodawców. Potrzeby pracodawcy mogą być związane np. z brakami w personelu spowodowanymi np. chorobami, urlopami, zwolnieniami lekarskimi. Pracodawca przy tym nie może powoływać się na swoje szczególne potrzeby w sytuacji, gdy po prostu brakuje w jego zakładzie pracy rąk do pracy.

Wynagrodzenie dodatkowe.

1. 100 % wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
a. w nocy,
b. w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy
c. w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
2. 50 % wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony w pkt 1.

Systemy czasu pracy.

Pamiętać trzeba, że oprócz najbardziej standardowego systemu pracy (8 godzin na dobę, 40 godzin w tygodniu, 5 dni w tygodniu), niektórzy pracują w szczególnych zawodach, przy szczególnych pracach, dla których prawo pracy przewiduje szczególne systemy czasu pracy. Normy czasu pracy mogą wówczas ulec zmianie. Dzień pracy może wynosić nie 8 godzin, ale np. 12 godzin. Taka dłuższa praca musi być równoważona dłuższymi okresami odpoczynku, albo krótszym tygodniem pracy. W takim przypadku pracą w godzinach nadliczbowych będzie praca ponad ustalone, inne niż podstawowe, normy czasu pracy.

Autor: Radosław Owczarkowski, specjalista d/s prawa pracy www.twojeprawo.pl

Źródło: Artelis.pl